HISTORIA SPAŁY :: 2010-01-17 08:41:08 CET :: posted by irasj

Spalski pałacyk w czasach carskich

Nazwa Spała pochodzi od nazwiska rodziny Spałów, właścicieli młyna stojącego niegdyś w miejscowości nad strumieniem Gać. Pierwsze zapiski o jego istnieniu pochodzą już z ok. 1511 r.
Okoliczne lasy - Puszcza Pilicka (obecnie Spalski Park Krajobrazowy) obfitowały w zwierzynę i z dawien dawna przyciągały na łowy polskich władców, miedzy innymi Władysława Jagiełłe, Kazimierza Jagielończyka i Władysława Hermana. Ten ostatni ufundował w 1082 r. romańską świątynie w pobliskim Inowłodzu

Car przy pokocie.

Urodzie Spały nie mógł się również oprzeć car Aleksander III. To on w 1874 r. na pamiątkę pierwszego upolowanego tu jelenia rozkazał ustawić pomnik myśliwski z głazów, który zachował się do dzisiaj. Co ważniejsze to z woli cara Aleksandra III wybudowano w Spale w roku 1884 Pałacyk Myśliwski nad Gacią. Pałac otoczono parkiem sprowadzając drzewa i rośliny nawet z dalekiego Kaukazu.
W związku z często urządzanymi carskimi łowami w lasach nad Pilicą stworzono rozległy zwierzyniec (dla zapewnienia obfitości połowu). Powstał ogromny zespół rezydencjonalny miedzy innymi pałac, koszary, elektrownia, wieża wodociągowa o wysokości 36 m. z pompownią.

Centrum Spały w okresie carskim>

Ciekawsze obiekty powstałe na przełomie XIX i XX w."Pałacyk Szwajcarski" (miesciło się w nim kiedyś przedszkole)Motele dla gości "Bristol" (obecny Dzik) i "Savoy" (obecny Rogacz), teraz dom wczasowy, wieża cisnień. Do Spały na polowania przybywał również syn Aleksandra III - Mikołaj II wraz z rodziną. Ostatni raz bawił tu w 1912r.

Rok 1914 i wybuch I Wojny Światowej okazał się dla Spały i jej mieszkańców katastrofalny. Okolice stały się widownią zaciekłych walk. Do miejscowości wkroczyli Niemcy. Pałac wraz z innymi obiektami Spały zamienili w szpital polowy. Okoliczne lasy uległy dewastacji a wiekszość wyposażenia pałacu została wywieziona. Niemcy opuścili Spałę w 1918 r.

Centrum Spały w okresie międzywojennym

Po zakończeniu działań wojennych w roku 1920 Uchwałą Rady Ministrów zabudowania spały zostały przekazane na rezydencję Naczelnika Państwa. W 1921 r. Józef Piłsudski po raz pierwszy odwiedził Spałę i wracał tu jeszcze kilkakrotnie.
Lata 1923-26 to okres częstej bytności w Spale Prezydenta RP - Stanisława Wojciechowskiego. Pamiątką po nim jest urokliwy kościółek w stylu zakopiańskim zbudowany w 1923 r. jako kaplica prezydencka pod wezwaniem Matki Boskiej Królowej Korony Polski.

Kaplica prezydencka w Spale

Najdłużej lokatorem spalskiej rezydencji był Prezydent RP Ignacy Moscicki, w latach 1926-39 Spała była "drugim Belwederem". Ignacy Mościcki, zapalony mysliwy, inicjator powołania Polskiego Związku Łowieckiego, w Spale urządzał reprezentacyjne polowania, których gośćmi byli min. zagranicni dyplomaci. Dzięki jego staraniom, rezydencja nabrała okazałego wyglądu a około 1929 r. do Spały sprowadzono posąg Żubra, naturalnej wielkości, który stał się niepisanym herbem Spały.
Za czasów Prezydenta Mościckiego i dzięki niemu, w roku 1927 - 28 sierpnia odbyły się w Spale pierwsze Prezydenckie Dożynki. Uczestniczyło w nich ok 10 tys. osób - delegaci poszczególnych ziem i dzielnic Polski. W kolejnym roku na dożynki do Prezydenta przybyło 38 tys. osób. Specjalnie na tę okazję wybudowano w Spale stadion, a później także dużą halę sportową.

Jubileuszowy Zlot Harcerstwa - stacja kolejowa w Spale

Tradycje dożynek w Spale przerwał wybuch II wojny światowej. Przywrócił ją w 2000 r. Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski.Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej, w 1935 r. w Spale miał miejsce Jubileuszowy Zlot ZHP. W dniach 10-25 VII 1935 r. do Spały przybyło 20 tys. harcerek i harcerzy z Polski, członków polonijnych organizacji harcerskich i skautów z zagranicy.
W latach międzywojennych funkcjonował w Spale Zakład Opiekuńczy dla dzieci nazywany "bursą". Utworzony został w 1926 r. z inicjatywy Aleksandry Piłsudskiej - żony marszałka Piłsudskiego i Michaliny Mościckiej - żony prezydenta Mościckiego. Zakład opiekował się sierotami i półsierotami (dziećmi poległych w wojnie polsko - bolszewickiej).

Konewka - stare zdjęcie lotnicze

Po wybuchu II wojny światowej do Spały wkroczyły wojska niemieckie i została ona włączona do Generalnej Guberni. Miał tu siedzibę Oddział Sztabu Generalnego Ober-ost. Bardzo prawdopodobne iż dzięki temu Rezydencja Splska przetrwała okupację w stanie nienaruszonym.Lasy Spalskie były ostoją dla oddziałów partyzantów to tutaj walczył i zginął bohaterską śmiercią pod Anielinem 30 IV 1940 r. legendarny major Hubal (Henryk Dobrzański).
Działała tu komórka wywiadowcza ZWZ-AK niestety w 1940 r. została odkryta. Niemcy aresztowali wszystkich konspirantów, którzy swoje życie skończyli w hitlerowskich kaźniach. Na pamiątkę tych zdarzeń w Spale powstał Dom Pamieci Walki i Męczeństwa Leśników i Drzewiarzy Polskich.

Posąg Żubra, w tle spalony pałacyk

Śladem tamtych czasów jest zespół potężnych schronów znajdujący się w pobliskiej Konewce. Powstały w 1940 r. i do dziś kryją w sobie wiele tajemnic.
Pałac Prezydencki nie przetrwał jednak działań wojennych. Został obrabowany i spalony w dniu wejścia do Spały wojsk sowieckich w 1945 r. Dziś można oglądać jedynie jego fundamenty.

Po II wojnie światowej Spała pełniła rolę ośrodka wypoczynkowego FWP. Z uwagi na swoje walory klimatyczne (swoisty mikroklimat) i malowniczą okolicę, centralne położenie do lat 90-tych cieszyła się ogromnym powodzeniem. Po kryzysie lat 90-tych Spała w wyniku długotrwałych przekształceń własnościowych bardzo podupadła.

W obecnych latach podjęto próby przywrócenia Spale jej dawnej świetności i znaczenia. Duży wpływ odgrywa w tych działaniach Centralny Ośrodek Sportu - Ośrodek Przygotowań Olimpijskich. Lecz sportowe dzieje Spały to już osobna historia.

D.W. Łoś obecnie przebudowany na Hotel Mościcki

Obecnie w Spale powstało wiele nowych obiektów noclegowych, restauracji i sezonowych barów, coraz więcej ludzi spedza tu swój wolny czas, więc można śmiało powiedzieć że Spała odzyskała swoją dawną świetność.

ŹRÓDŁA: Konrad Rybicki - Skarby przyrody i Kultury Spalskiego Parku Krajobrazowego.
Hanna Szwankowska - Spała wczoraj i dziś

Comments
No comments have been made yet.

Add Comment
Name
Email (optional)
:: Comment ::
;):weirdo::unsure::s:roll::push::puke::oh::o:love::idea::huh::hmm::eek::amazed::\'(:P:O:D:@:):$8)
Bold Italic Underline Strikethrough Subscript Superscript Font color Font Family Font Size Left Align Center Align Right Align Teletype Horizontal Line Marquee Quote Flash Image Image E-mail link hyperlink List
Characters Left
CAPTCHA
Security Code (copy the security code from the image above)
Password (admins only)
Powered by Fusion News © 2006 - 2009, FusionNews.net.